Toen de eerste Europese immigranten voet aan wal zetten aan de Kaap waren de Khoisan-volkeren niet de enige bewoners van Zuid-Afrika. Lang vóór de komst van de Nederlanders aan de Kaap waren in het noordoosten van het land al andere bevolkingsgroepen gevestigd die zich op veel manieren onderscheidden van de Khoisan, volkeren die naast veeteelt ook landbouw en ijzerbewerking kenden. Uit archeologische opgravingen weten wij dat er in de 9e eeuw van onze tijdrekening zeker ijzertijdvolkeren leefden in Transvaal - wellicht staken ze tussen 300 en 800 de grensrivier, de Limpopo, al over.

Alles wijst erop dat die volkeren deel uitmaakten van wat door sommigen de meeste succesvolle migratiebeweging in de geschiedenis is geweest, die van de Bantuvolkeren: in een paar eeuwen tijd verspreidden zij zich over het hele Afrikaanse continent, van de evenaar tot het zuiden. In de vierde eeuw van onze tijdrekening bezetten zij al een groot deel van het huidige Zambia, Zimbabwe en Malawi. Zij verbouwden sorgho en gierst, hielden grootvee, bewerkten ijzer en beheersten de pottenbakkerskunst. Vergeten we niet dat in de veertiende eeuw volkeren van het binnenland handel in goud dreven met de kust: dat waren de bewoners van Groot-Zimbabwe, behorend tot het volk van de Shona.

De migraties vanuit het noorden waren langzame migraties van eerder vreedzame landbouwvolkeren. Tussen 1000 en 1500 hebben verschillende immigratiegolven mekaar opgevolgd. Eén van de belangrijkste groepen moet in de loop van de 11e eeuw geïmmigreerd zijn, namelijk de groep die als de voorouders van de Nguni kunnen worden beschouwd. De immigranten kunnen inderdaad opgedeeld worden in een paar taalkundige en culturele hoofdstromen: de Nguni, de Sotho, de Venda.

De Nguni omvatten volkeren zoals de bekende Zulu - die in de latere geschiedenis van Zuid-Afrika nog een bijzondere rol zullen spelen -, de Xhosa, de Ndebele, de Swazi; de Sotho vallen uiteen in een Noord-Sotho-groep, die de Tswana en de Pedi omvat, en een Zuid-Sotho-groep. De Nguni bezetten de kuststrook langs de Indische Oceaan, de Sotho bleven meer in het binnenland, aan de voet van het centrale hoogplateau, de Venda bleven in Noord-Transvaal, in de Limpopo-vallei.

Door hun migraties kwamen al deze volkeren vroeg of laat in contact met de Khoisan die al eerder in het gebied woonden, maar die trokken zich geleidelijk aan terug. Wij weten dat de Xhosa nu en dan strafexpedities ondernamen tegen de San wanneer die zich aan veeroof hadden bezondigd, maar in de regel waren de relaties eerde vreedzaam. De San trokken zich terug in de Drakensbergen, en later zijn ze uit het hele noordoostelijke gebied van Zuid-Afrika verdwenen. Ook de Khoikhoi zijn geleidelijk aan uit het gebied verdwenen, alhoewel zij gedurende een vrij lange tijd in nauw contact met de immigranten uit het noorden moeten geleefd hebben. Het beste bewijs daarvan is de invloed die hun talen gehad hebben op die van de nieuwkomers: de klik-klanken in de Bantutalen van Zuid-Afrika zijn ontleend aan de Khoisan-talen.

De Nederlanders die halfweg de 17e eeuw voet aan wal zetten aan de Kaap waren al zeer vroeg op de hoogte van het bestaan van andere volkeren dan de Khoisan. In 1661 al werd hun aanwezigheid bevestigd door een zekere Pieter van Meerhoff, de leider van een expeditie naar het binnenland, uitgezonden door Van Riebeeck zelf. Maar het zou nog een hele tijd duren vooraleer het tot echte confrontaties zou komen.