De zaken van de VOC bleven niet eeuwig goed gaan, en de ontwikkelingen in Europa waren niet helemaal zonder gevolgen aan de Kaap. Aan het einde van de 18e eeuw waren de Britten in een oorlog gewikkeld met Frankrijk. De Kaap was strategisch erg belangrijk omdat van daaruit de weg naar Indië kon worden gecontroleerd. Dus moest vermeden worden dat Frankrijk zich er meester zou van maken.

Op 11 juni 1795 arriveerde een Britse oorlogsvloot in Simonsbaai, niet ver van Kaapstad en een week later eiste de bevelvoerende generaal de overgave van de de stad. Er kwam verzet maar op 15 september kapituleerde de kolonie en kwam ze onder Brits gezag. Overigens zou in 1798 ook de VOC zelf worden opgedoekt.

Het Britse bewind bracht grote veranderingen met zich mee. De binnenlandse handel werd vrij, de bestaande wetten werden gehandhaafd, er werden meer mogelijkheden gecreëerd om zelfstandige ondernemingen op te richten en de belastingdruk werd verminderd. Maar van alle bewoners werd wel geëist dat ze een eed van trouw aan de Britse Kroon zouden zweren en dat schoot bij sommigen in het verkeerde keelgat. Bovendien kwam er een verbod of foltering als onderdeel van de justitie. Dat kwam vooral de slaven ten goede, want het waren vooral zij die folteringen ondergingen om hen tot bekentenissen te brengen. Tenslotte kwam er ook een verbod op willekeurige behandeling van Khoi-knechten: die konden zich zelfs tot de rechtbank wenden om een menselijke behandeling af te dwingen. Dat zette veel kwaad bloed bij de boeren die hun Khoi-knechten dikwijls behandelden als slaven.

Dit eerste Britse bewind duurde niet zo lang. In 1802 werd in Europa een vredesverdrag gesloten tussen Engeland, Frankrijk en de "Bataafse republiek". Daarin werd bepaald dat de Kaapkolonie onder Nederlands bewind moest komen. In 1803 werden de inwoners van de Kaapkolonie ontheven van hun eed van trouw aan de Britse Kroon en kwam er opnieuw een Nederlandse gouverneur.

Dat nieuwe Nederlands bewind was ook maar een kort, maar merkwaardig intermezzo. Het bewind werd bepaald door een aantal competente, verlichte geesten. Er werd gewerkt aan godsdienstvrijheid en onderscheid in huidskleur mocht niet meer gemaakt worden. Verder werd de opdracht gegeven om de slavernij geleidelijk af te schaffen. Vanaf 1806 zouden alle slavenkinderen die in de kolonie zouden geboren worden vrij zijn.

Van al deze goede voornemens zou echter weinig gerealiseerd worden. Het vrij houden van de zeeweg naar Indië bleek voor de Britten uiteindelijk toch de doorslag te geven en in 1806 bezetten ze opnieuw de Kaap, oorspronkelijk niet met de bedoeling om het gebied te koloniseren, maar dat liet ook niet lang op zich wachten.

Het nieuwe Britse bewind zorgde opnieuw voor radicale veranderingen. Om te beginnen werd een duidelijke politiek van verengelsing gevolgd: kennis van het Engels was nodig voor een benoeming bij het openbaar bestuur, en er werden massaal Britse immigranten aangetrokken.

De Britse politiek aan de Kaap werd ook meer en meer beïnvloed door de filantropische stromingen die in het moederland opgang maakten en die o.a. de gelijkheid van de rassen verkondigden. Dat leidde tot een reeks ingrijpende wetten en reglementen. Zo was er in 1828 de zgn. Ordonnantie 50 die bepaalde dat niet-blanken grond mochten bezitten, zelf hun arbeid mochten kiezen - of weigeren - en recht hadden op een rechtvaardig loon. Bovendien werden lijfstraffen verboden.

Andere wetten leidden tot de geleidelijke afschaffing van de slavernij: in 1807 was slavenhandel al verboden voor Britten. Aan de Kaap werden een reeks wetten uitgevaardigd die de situatie van de slaven fel verbeterden - één ervan bepaalde zelfs dat zij maximaal 9 uur per dag mochten werken! Op 28 augustus 1833 werd tenslotte de wet op de emancipatie van de slaven goedgekeurd: vanaf 1 december van dat jaar zouden zij automatisch vrij zijn. Voor de slavenhouders was wel een compensatie voorzien, maar het spreekt vanzelf dat de maatregel veel onrust veroorzaakte bij de boeren en bij al diegenen die hun welvaart of hun overleving te danken hadden aan slavenarbeid.

Bijna onmiddellijk na deze maatregel begonnen talloze boeren eraan te denken om weg te trekken uit de Kaap, diep het binnenland in waar nog veel grond ter beschikking zou zijn en waar zij ver van de Britse invloed hun eigen gang zouden kunnen gaan.

Dat was het begin van een gebeurtenis die de geschiedenis van Zuid-Afrika een nieuwe wending zou geven: de Grote Trek. Alleen hadden zich in dat binnenland ook pas recente omwentelingen voorgedaan waarvan de trekboeren zich weinig bewust waren. Omwentelingen die evenzeer als de Grote Trek het huidige gezicht van Zuid-Afrika bepalen.