Na de nederlaag van de Zulu vestigden de voortrekkers zich in Natal waar ze de grond onder mekaar verdeelden. Wie vóór 1839 was aangekomen had recht op 25.000 ha grond, plus een erf, en dan nog eens even veel voor elke zoon van ouder dan 15 jaar! De boeren probeerden zich ook te verenigen in republieken. De oudste daarvan was de republiek Natalia. In 1839 werd een grondwet opgesteld die zo goed als onwerkbaar was omdat elke vorm van wetgeving stuitte op het extreme individualisme van de voortrekkers. Toch werd in 1840 de republiek Natalia uitgeroepen.

Intussen organiseerden de boeren er hun eigen samenleving. Al gauw werd bekend dat men bijvoorbeeld jacht maakte op Zulu-kinderen om ze op te leiden en in te zetten als arbeidskrachten en er waren heel geruchten over gedwongen arbeid. Andries Pretorius zelf vond dat er teveel Zulu's in zijn directe omgeving hadden en dat ze onvoldoende knechtenmentaliteit hadden. Het moet dus niet verwonderen dat men zelfs in die tijd al het idee verkondigde dat alle mogelijke contacten tussen zwarten en blanken zoveel mogelijk moesten vermeden worden, en dat men de zwarten best een eigen woongebied kon geven - een voorbode van de latere thuislandenpolitiek dus!

De republiek Natalia was maar een kort bestaan beschoren, want in 1843 werd zij al geannexeerd door de Britten - die meteen alle inwoners gelijk voor de wet verklaarden. Een deel van de boeren ondernam een tweede trek naar het noorden toe, richting Transvaal.

Daar werd in 1852 een tweede boerenrepubliek opgericht, aanvankelijk de Zuid-Afrikaanse republiek genoemd, later Transvaal. In 1854 volgde de oprichting van de Oranjerivier-Souevereiniteit die later de republiek Oranje-Vrijstaat zou worden genoemd.

In de republiek Transvaal werd een grondwet goedgekeurd die de gelijkstelling van zwarten en blanken in Kerk en Staat verbood en die zelfs aan de zwarte bevolking een belasting oplegde om op hun eigen grond te mogen blijven wonen. Geregeld waren er conflicten met de Zulu, en ook hier was er sprake van ontvoering van Zulu-"weeskinderen". Merkwaardig is dat de republiek Transvaal in 1870 werd erkend door België, Nederland en Frankrijk. In Oranje-Vrijstaat bestond eveneens een rassenscheiding en daar kwam men geregeld in aanvaring met de Basotho. Die werden - dikwijls onterecht - beschuldigd van veediefstal, waarna strafexpedities werden georganiseerd. De tegenstander van de boeren was hier de overigens erg vreedzame koning Moshesh.