De opbouw van een demokratie in een land dat zo lang verscheurd geweest is door ongelijkheid, interne tegenstellingen en bloedige burgeroorlogen loopt niet van een leien dakje. Het geweld dat gegroeid is uit dit verleden van apartheid maakt nog altijd deel uit van het dagelijks leven op veel plaatsen in Zuid-Afrika. Maar, zoals gezegd: wat velen hadden gevreesd, namelijk dat het land meteen zou verzinken in een chaos, dat is niet gebeurd. En dat op zich is een succes.

Alleen moeten in het nieuwe Zuid-Afrika volkeren leren samenleven die mekaar enkel als tegenstanders of verdrukkers hebben gekend. Het verleden kan niet ongedaan worden gemaakt. De Afrikaners zijn nog lang niet vergeten hoe hun voorouders hebben geleden in de concentratiekampen van de Britten, de zwarten en kleurlingen zijn niet vergeten hoe zij van hun grond werden verdreven en hoe hen beetje bij beetje al hun rechten én hun menselijke waardigheid werden ontnomen. En iedereen, zowel blank als zwart als kleurling, moet leren omgaan met dat gruwelijk stuk verleden dat Apartheid heette.

Het is in dit kader dat de Waarheids- en Verzoeningscommissie moet worden gesitueerd. Deze commissie werd opgericht op initiatief van Aartsbisschop Desmond Tutu. Het is een absoluut uniek initiatief dat tot doel had om te achterhalen wat precies gebeurd is in die jaren van Apartheid. Duizenden slachtoffers en daders konden komen getuigen, met de garantie dat amnestie zou worden verleend, als start van een grote verzoeningsbeweging. Geen doofpotoperatie dus in Zuid-Afrika: wat mis gelopen is moet worden erkend en uitgesproken om dan verder samen te kunnen leven en een nieuwe maatschappij te kunnen opbouwen. In een aparte tekst in dit Zuid-Afrikadossier wordt dieper ingegaan op deze Commissie.

Verder moet de Zuid-Afrikaanse maatschappij opboksen tegen een aantal levensgrote problemen. Om te beginnen zijn er de armoede en de werkloosheid die grote groepen van de bevolking treft. Voor velen is dat synoniem van een uitzichtloze situatie: geen scholing, dus geen werk, dus geen behoorlijke woning, dus geen goede gezondheidszorg of sociale zekerheid, dus geen mogelijkheden om de kinderen een behoorlijke opvoeding te geven... en zo is de cirkel rond.

Die problemen worden nog verergerd door de massale immigratie van illegale vluchtelingen uit landen als Kongo, Zimbabwe en Mozambique. Men schat dat er tussen de drie en de acht miljoen in het land zijn - daar verzinkt ons "vluchtelingenprobleem" bij in het niet. De aanwezigheid van die vluchtelingen creëert een nog sterkere concurrentie op de schaarse arbeidsmarkt en wakkert de xenofobie aan.

Verder is er de Aids-epidemie die veel van de beste krachten wegrukt en die ontwrichtend werkt op de economie. En dan is er nog het probleem van de emigratie: talloze blanken hebben er de laatste jaren de voorkeur aan gegeven om te emigreren naar Engeland of Australië, deels uit vrees voor onveiligheid, deels omdat zij menen geen echte toekomst meer te hebben in het nieuwe Zuid-Afrika. Meestal gaat het hierbij om hoogopgeleiden, wat het land zeker niet ten goede komt.

Eén van de grootste prioriteiten van Zuid-Afrika blijft de strijd tegen het geweld: grote steden als Johannesburg behoren tot de onveiligste ter wereld. Op elk moment wordt er ergens wel iemand overvallen, verkracht of vermoord. Ook dat is een gevolg van de Apartheid: geweld was toen al een vast onderdeel van de maatschappij waar alleen blanken geen last van hadden.

Tenslotte groeit bij de zwarte bevolking het ongeduld, omdat zij niet snel genoeg kunnen profiteren van wat de maatschappij te bieden heeft. Veel volwassenen van nu hebben nooit enige behoorlijke scholing gehad, precies omdat zij destijds meer staakten dan les volgden. Nu speelt hen dat parten, want zij kunnen nergens behoorlijk werk vinden.

Daarom zijn de strijd tegen het geweld en een behoorlijk leven voor iedereen de grootste prioriteiten voor Zuid-Afrika. Daar wordt aan gewerkt door àlle bevolkingsgroepen , want de Zuid-Afrikaanse maatschappij kan niet anders dan multicultureel zijn of, zoals men het noemt: een " regenboognatie ".